Linux cho người Việt
Máy không lên được Windows 11, hay chỉ muốn một hệ điều hành miễn phí, nhẹ, ít virus? Bộ 10 bài này đi từ chọn bản Linux đến những việc riêng của người Việt: gõ dấu, font cũ, Zalo, máy in, chữ ký số, thuế. Lệnh thử cho Ubuntu 24.04 và Linux Mint 22.
- Miễn phí
- Không quảng bá phần mềm
- Soát lại 08/11/2026
Trả lời nhanh: người mới từ Windows nên bắt đầu với Linux Mint 22.3, chạy thử từ USB trước khi cài. Làm được trên Linux: lướt web, Google Docs, Microsoft 365 bản web, LibreOffice, Zalo Web, học online, gõ tiếng Việt. Chưa làm trọn trên Linux: HTKK và ký số bằng USB token — giữ Windows song song hoặc chuyển sang ký số từ xa.
Ai nên chuyển, ai nên chờ
Nên dùng Linux
- Máy cũ không lên được Windows 11, chủ yếu lướt web, xem phim, học online
- Máy cho con học, cho bố mẹ đọc báo, gọi video
- Văn phòng làm việc trên trình duyệt: Google Workspace, Microsoft 365 web, phần mềm bán hàng, CRM chạy web
- Người làm lập trình, máy chủ
Nên giữ Windows (hoặc cài song song)
- Kế toán dùng HTKK, ký số USB token hằng ngày
- Phần mềm kế toán, quản lý cài trên máy chỉ có bản Windows
- Dựng phim chuyên nghiệp, AutoCAD, Photoshop bản quyền, game đời mới có chống gian lận
- Máy in đời cũ chỉ có driver Windows (một số Canon LBP)
Lộ trình đọc
Đi theo thứ tự này nếu bạn mới bắt đầu. Đã dùng Linux rồi thì nhảy thẳng tới bài cần.
- Chọn và chạy thử
- Dùng được hằng ngày
- Việc riêng ở Việt Nam
10 bài trong bộ
- Chọn bản Linux cho máy cũMáy không lên được Windows 11: Linux Mint, Zorin, Ubuntu, Lubuntu theo RAM, CPU.
- Chạy thử, cài song song WindowsChạy thử từ USB (Ventoy) không đụng ổ cứng, rồi cài song song mà không mất dữ liệu.
- Gõ tiếng Việt trên LinuxBộ gõ thay Unikey: fcitx5-unikey, ibus-bamboo; cài trên Ubuntu, Mint; Wayland và X11.
- Font tiếng Việt, văn bản cũTimes New Roman, Arial trên Linux; font .VnTime, VNI cũ; đổi văn bản TCVN3, VNI sang Unicode.
- LibreOffice mở file Word, ExcelLỗi định dạng hay gặp, font thay thế, lưu .docx/.xlsx để gửi người dùng Office.
- Phần mềm Windows → bản LinuxOffice, Photoshop, AutoCAD, IDM, UltraViewer, Unikey… thay bằng gì trên Linux.
- Cài máy in trên LinuxCUPS, máy in HP, Canon LBP 2900, Brother, Epson, máy in hoá đơn nhiệt.
- Dùng Zalo trên LinuxZalo chưa có bản Linux: Zalo Web, cài thành ứng dụng, máy ảo, bản không chính thức.
- Chữ ký số USB token trên LinuxViettel-CA, VNPT-CA, FPT-CA, BKAV-CA, MISA: hãng nào có bản Linux, cách lách khi chưa có.
- Kê khai, nộp thuế trên LinuxHTKK, dịch vụ công thuế, eTax Mobile, hoá đơn điện tử: cái nào chỉ chạy Windows và phương án.
Vì sao có bộ bài này
Hướng dẫn Linux trên mạng phần lớn viết cho người dùng nước ngoài, không nói tới Unikey, font .VnTime, Zalo, HTKK, USB token của Viettel, VNPT. Còn bài tiếng Việt thì nhiều bài đã cũ, lệnh không còn chạy. Mỗi bài ở đây được soát lại theo trang chính chủ (Microsoft, Linux Mint, Ubuntu, nhà cung cấp chữ ký số, Cục Thuế…) và ghi rõ ngày soát. Chỗ nào chúng tôi chưa tự kiểm được, bài ghi thẳng là "chưa kiểm".
Tìm phần mềm miễn phí thay cho phần mềm trả phí (cả trên Windows), xem thêm mục Phần mềm miễn phí thay thế của Dorabot.
Hỏi đáp
Linux có miễn phí không?
Các bản phổ biến như Linux Mint, Ubuntu, Zorin OS Core miễn phí, dùng cho cá nhân và công ty, không cần mua bản quyền, được cập nhật bảo mật nhiều năm.
Máy không lên được Windows 11 có nên cài Linux?
Nếu máy chủ yếu để lướt web, học online, soạn văn bản, xem phim: nên. Windows 10 đã hết hỗ trợ từ 14/10/2025 (bản vá ESU cho máy đã đăng ký kéo dài đến 12/10/2027 theo Microsoft). Linux Mint 22.3 được vá đến 04/2029. Xem bài chọn bản Linux cho máy cũ.
Dùng Linux có gõ được tiếng Việt, dùng được Zalo không?
Gõ tiếng Việt được bằng fcitx5-unikey hoặc ibus-bamboo (giống Unikey). Zalo chưa có bản Linux nhưng dùng Zalo Web trên trình duyệt được, cài thành ứng dụng riêng.
Kế toán có chuyển sang Linux được không?
Chưa nên chuyển hẳn. HTKK chỉ có bản Windows, phần mềm ký số USB token của VNPT-CA, Viettel-CA chỉ có Windows và macOS. Giữ Windows song song hoặc chuyển sang ký số từ xa. Xem bài kê khai thuế trên Linux.
Có mất dữ liệu khi thử Linux không?
Không, nếu bạn chạy thử từ USB: chế độ này không ghi gì vào ổ cứng. Chỉ khi cài đặt mới cần chia ổ; luôn sao lưu dữ liệu trước. Xem bài chạy thử và cài song song.
Nên chọn Linux Mint hay Ubuntu?
Người mới từ Windows: Linux Mint (giao diện giống Windows, ít thay đổi). Máy mạnh, muốn bản phổ biến nhất, hỗ trợ dài nhất: Ubuntu 26.04 LTS (cần từ 6 GB RAM).