Font tiếng Việt trên Linux: Times New Roman, Arial và văn bản font cũ

Vì sao mở file Word trên Linux bị vỡ chữ

Có hai kiểu lỗi trông giống nhau nhưng cách sửa khác hẳn:

Cài Times New Roman, Arial và font thay Calibri

Linux Mint và Ubuntu không cài sẵn font của Microsoft vì giấy phép. Gói ttf-mscorefonts-installer trong kho chính thức sẽ tải bộ "Core fonts for the Web" mà Microsoft từng cho tải miễn phí: Times New Roman, Arial, Courier New, Verdana, Georgia, Trebuchet MS, Comic Sans MS, Impact, Webdings. Chạy:

sudo add-apt-repository multiverse
sudo apt update
sudo apt install ttf-mscorefonts-installer fonts-crosextra-carlito fonts-crosextra-caladea
fc-cache -f

Giữa chừng hiện màn hình giấy phép màu xanh/tím: bấm Tab để chọn <Ok>, Enter, rồi chọn <Yes>. Lỡ bấm từ chối thì chạy lại:

sudo apt install --reinstall ttf-mscorefonts-installer

Kiểm đã có font chưa:

fc-list | grep -iE "times new roman|arial|carlito"

LibreOffice tự thay Calibri bằng Carlito, Cambria bằng Caladea khi máy có hai font này, bạn không phải chỉnh gì.

Cài font .ttf, .otf tải về

Bấm đúp file font, bấm Install. Hoặc chép vào thư mục font của mình (chỉ tài khoản đó dùng):

mkdir -p ~/.local/share/fonts
cp ~/Downloads/*.ttf ~/.local/share/fonts/
fc-cache -f

Cho mọi tài khoản trên máy: chép vào /usr/local/share/fonts/ bằng sudo. Font tiếng Việt miễn phí đẹp, đủ dấu có trên Google Fonts: Be Vietnam Pro, Noto Serif, Lora, Roboto… (chọn font có ô Vietnamese).

Font cũ .VnTime, VNI-Times là gì

Trước khi Unicode phổ biến (khoảng trước 2005), văn bản tiếng Việt ở Việt Nam hay gõ bằng hai bảng mã 8 bit:

• TCVN3 (ABC): font tên bắt đầu bằng dấu chấm, như .VnTime, .VnArial; font chữ hoa có chữ H ở cuối (.VnTimeH). Văn bản hành chính cũ dùng rất nhiều.
• VNI-Windows: font VNI-Times, VNI-Helve…, phổ biến ở phía Nam.

Chữ trong file thực chất là ký tự Latin bình thường, font cũ "vẽ" chúng thành chữ có dấu. Máy không có font đó thì hiện nguyên ký tự gốc: "Céng hßa". Có font thì trông đúng, nhưng tìm kiếm, sắp xếp, gửi email, đưa lên web vẫn sai. Cách bền nhất là đổi hẳn sang Unicode.

Công cụ đổi TCVN3, VNI sang Unicode

Bảng đối chiếu lấy từ bảng mã của Unikey (mã nguồn mở, bản trong fcitx5-unikey). Công cụ đổi chữ thuần, không giữ in đậm, nghiêng, bảng biểu.

Đổi cả file Word giữ định dạng

Công cụ trên đổi chữ thuần. Với file dài cần giữ nguyên bảng, in đậm, chưa có công cụ trên Linux mà chúng tôi đã thử và thấy ổn. Các cách thực tế:

1. Văn bản ngắn, ít định dạng: mở trong LibreOffice, chép từng đoạn qua công cụ trên rồi dán lại, chọn font Unicode (Times New Roman, Liberation Serif).
2. Văn bản dài, nhiều bảng: nhờ một máy Windows có Unikey: mở file trong Word, chọn hết, chép, mở Unikey Toolkit (Ctrl+Shift+F6), chọn nguồn TCVN3 hoặc VNI, đích Unicode, bấm Chuyển mã, dán lại vào Word. Unikey chuyển cả nội dung có định dạng trong bộ nhớ tạm.
3. Chỉ cần xem, in đúng như cũ: cài font .VnTime hoặc VNI vào máy như mục trên. Chỉ lấy font từ nguồn bạn tin cậy (máy cũ của cơ quan), không tải ở trang lạ có kèm file chạy.

Tên file tiếng Việt bị lỗi khi giải nén

File .zip nén trên Windows cũ đôi khi ra tên file kiểu "Báo cáo". Đó là lỗi bảng mã tên file, không phải font. Giải nén bằng lệnh unzip kèm bảng mã, hoặc dùng 7-Zip / PeaZip. Tên file đã giải nén sai có thể đổi lại bằng convmv (có trong kho), chạy thử không có --notest để xem trước.

Nguồn đã kiểm

• Gói ttf-mscorefonts-installer (Ubuntu 24.04)
• Gói fonts-crosextra-carlito (Ubuntu 24.04)
• Microsoft Typography — Arial — lịch sử phiên bản, bảng mã
• Bảng mã Unikey trong fcitx5-unikey — nguồn bảng đối chiếu TCVN3, VNI
• Debian Wiki — Fonts

Thông tin phần mềm, phiên bản, hỗ trợ của từng hãng có thể đổi sau ngày soát. Thấy sai, bạn báo cho Dorabot qua trang Về chúng tôi.