Vì sao máy cũ nên nghĩ tới Linux lúc này
Theo Microsoft, Windows 10 đã hết hỗ trợ ngày 14/10/2025. Máy vẫn chạy được, nhưng không còn bản vá bảo mật thường xuyên. Microsoft có chương trình cập nhật bảo mật mở rộng (ESU) cho máy cá nhân: đăng ký miễn phí nếu bạn đồng bộ cài đặt máy bằng tài khoản Microsoft, và theo trang Microsoft soát ngày 08/11/2026, các máy đã đăng ký được nhận bản vá đến 12/10/2027 (trước đó là 13/10/2026, Microsoft đã gia hạn thêm một năm). ESU chỉ có bản vá bảo mật, không có tính năng mới, và đến 2027 cũng hết.
Windows 11 thì cần máy có TPM 2.0, UEFI có Secure Boot, CPU 64-bit từ 2 nhân nằm trong danh sách hỗ trợ của Microsoft, tối thiểu 4 GB RAM và 64 GB ổ cứng. Rất nhiều máy mua trước khoảng năm 2018 không qua được bước kiểm tra CPU hoặc TPM, dù vẫn đủ khoẻ để soạn văn bản, lướt web, học online.
Với những máy đó, cài một bản Linux phổ biến là cách giữ máy an toàn: được vá bảo mật miễn phí nhiều năm, trình duyệt Chrome, Firefox, Cốc Cốc vẫn chạy, có sẵn bộ văn phòng LibreOffice, gõ được tiếng Việt.
Chưa nên chuyển hẳn nếu: bạn phải dùng HTKK, chữ ký số USB token hằng ngày, phần mềm kế toán cài trên máy, AutoCAD, Photoshop bản quyền. Xem Chữ ký số USB token trên Linux và Kê khai, nộp thuế trên Linux trước khi quyết.
Chọn theo cấu hình máy
Bảng dưới lấy cấu hình tối thiểu từ trang chính chủ của từng bản. "Tối thiểu" nghĩa là cài và mở được, chưa chắc đã mượt khi mở nhiều thẻ trình duyệt. Cột "Nên dùng khi" là kinh nghiệm thực tế.
| Bản Linux | Cấu hình tối thiểu (hãng ghi) | Hỗ trợ đến | Nên dùng khi |
|---|---|---|---|
| Linux Mint 22.3 Cinnamon | RAM 2 GB (khuyên 4 GB), ổ 20 GB (khuyên 100 GB), màn hình 1024×768 | 04/2029 | Máy 4 GB RAM trở lên, người quen Windows 7/10. Lựa chọn mặc định của bài này. |
| Linux Mint 22.3 Xfce | Như trên | 04/2029 | Máy 2–4 GB RAM, CPU đời cũ (Core 2, Pentium, Celeron). Nhẹ hơn Cinnamon, vẫn dễ dùng. |
| Zorin OS 18 Core | CPU 2 nhân 1 GHz 64-bit, RAM 2 GB, ổ 15 GB | Theo Ubuntu 24.04 | Muốn giao diện giống Windows 11, nhiều mẫu giao diện chọn sẵn. Thực tế nên có 4 GB RAM. |
| Zorin OS 18 Lite | Bản nhẹ dùng Xfce (từ 18.1) | Theo Ubuntu 24.04 | Máy yếu nhưng vẫn muốn giao diện kiểu Zorin. |
| Ubuntu 24.04 LTS | RAM 4 GB, CPU 2 GHz 2 nhân, ổ 25 GB | 04/2029 | Muốn bản phổ biến nhất, nhiều hướng dẫn nhất; giao diện GNOME khác Windows. |
| Ubuntu 26.04 LTS | RAM 6 GB, CPU 2 GHz 2 nhân, ổ 25 GB | 04/2031 | Máy 8 GB RAM trở lên, muốn hỗ trợ dài nhất. |
| Lubuntu, Xubuntu 24.04 | Không công bố mức tối thiểu chính thức | 04/2027 (bản phụ chỉ 3 năm) | Máy rất yếu. Lưu ý hạn hỗ trợ ngắn hơn Ubuntu chính. |
Linux Mint 22.x dựa trên Ubuntu 24.04. Bản Mint tiếp theo được nhóm Mint báo sẽ ra dịp Giáng sinh 2026, tên Linux Mint 27 "Adrien", dựa trên Ubuntu 26.04. Cài 22.3 bây giờ vẫn ổn: bản này được vá đến 04/2029, và các lần đổi bản lớn trước đây nhóm Mint đều làm công cụ nâng cấp sau khi bản mới ra ít lâu.
Đọc cấu hình máy trong 1 phút
- Trên Windows, bấm Ctrl+Shift+Esc mở Task Manager, sang thẻ Hiệu suất (Performance): xem dòng CPU (tên chip), Bộ nhớ (RAM, GB) và Ổ đĩa (SSD hay HDD).
- Bấm Win+R, gõ
msinfo32: dòng System Type phải là x64-based PC. Máy 32-bit (x86) không cài được Linux Mint, Ubuntu, Zorin bản mới vì các bản này chỉ còn bản 64-bit. - Ổ cứng HDD cũ là thứ làm máy chậm nhất. Nếu dư khoảng vài trăm nghìn đồng, thay SSD 240–256 GB thường giúp máy cũ nhanh hơn rõ rệt hơn cả đổi hệ điều hành.
Ví dụ chọn nhanh
| Máy | Chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Laptop Core i3/i5 đời 4–7, 8 GB RAM, SSD | Linux Mint 22.3 Cinnamon | Đủ khoẻ, giao diện giống Windows, hỗ trợ đến 2029. |
| Laptop Pentium/Celeron, 4 GB RAM, HDD | Linux Mint 22.3 Xfce (và nên thay SSD) | Xfce nhẹ, ít hiệu ứng, máy đỡ ì. |
| Máy bàn Core 2 Duo, 2 GB RAM | Mint Xfce hoặc Zorin Lite; chỉ mở ít thẻ trình duyệt | 2 GB là sát mức tối thiểu; trình duyệt hiện nay ngốn RAM. |
| Máy Ryzen/Core đời 8 trở lên, 16 GB RAM | Ubuntu 26.04 hoặc Mint 22.3 | Máy này thường lên được Windows 11; chọn Linux vì thích, không phải vì bắt buộc. |
Trước khi xoá Windows: chạy thử đã
Đừng cài ngay. Các bản trên đều chạy thử được từ USB mà không đụng tới ổ cứng. Trong lúc chạy thử, kiểm đủ các việc:
- Wifi bắt được mạng, cắm dây mạng có mạng.
- Loa, tai nghe, micro, webcam (thử gọi Google Meet).
- Bàn phím có phím chức năng (tăng giảm sáng, âm lượng).
- Máy in đang dùng có nhận không (xem Cài máy in trên Linux).
- Các trang web công việc của bạn chạy được trên Firefox hoặc Chrome.
Cách tạo USB chạy thử và cài song song với Windows (giữ lại Windows khi cần HTKK, chữ ký số) nằm ở bài Chạy thử, cài song song Windows.
Cài xong làm gì đầu tiên
- Cập nhật máy. Mint: mở Update Manager. Ubuntu: mở Software Updater. Hoặc chạy lệnh:
sudo apt update && sudo apt full-upgrade -y - Cài bộ gõ tiếng Việt: Gõ tiếng Việt trên Linux.
- Cài font Times New Roman, Arial để mở văn bản Word không vỡ chữ: Font tiếng Việt, văn bản cũ.
- Tìm phần mềm thay thế cho thứ bạn quen trên Windows: Phần mềm Windows → bản Linux.
- Bật sao lưu. Mint có sẵn Timeshift để chụp lại hệ thống, lỡ cập nhật hỏng thì quay về được.
Mint hay Ubuntu hay Zorin?
Ba bản đều dùng chung nền Ubuntu, phần mềm cài như nhau, lệnh trong cả bộ bài này chạy trên cả ba. Khác nhau chủ yếu ở giao diện:
- Linux Mint: thanh tác vụ dưới đáy, nút menu góc trái như Windows 7/10. Không ép dùng Snap. Ít bất ngờ nhất cho người mới.
- Zorin OS: có sẵn kiểu giao diện giống Windows 11 và macOS, đẹp mắt. Bản Pro trả phí có thêm giao diện và phần mềm, bản Core miễn phí là đủ dùng.
- Ubuntu: giao diện GNOME, thanh ứng dụng bên trái, cách dùng khác Windows nhất. Nhiều hướng dẫn trên mạng nhất, hợp nếu bạn muốn học Linux bài bản.
Trang Linux Mint, Zorin OS, Ubuntu trong mục Phần mềm miễn phí có điểm mạnh, hạn chế của từng bản và link tải chính chủ. Danh sách đầy đủ: phần mềm miễn phí thay Windows.
Nguồn đã kiểm
- Microsoft — Windows 10 ESU — hết hỗ trợ 14/10/2025, ESU đến 12/10/2027
- Microsoft — Cấu hình Windows 11 — TPM 2.0, UEFI Secure Boot, 4 GB RAM, 64 GB
- Linux Mint — blog chính thức — Mint 22.3, kế hoạch Mint 27 "Adrien"
- Zorin OS — cấu hình tối thiểu
- Ubuntu 26.04 LTS — ghi chú phát hành — RAM tối thiểu 6 GB, hỗ trợ đến 04/2031
- Lubuntu — vì sao không công bố cấu hình tối thiểu
Thông tin phần mềm, phiên bản, hỗ trợ của từng hãng có thể đổi sau ngày soát. Thấy sai, bạn báo cho Dorabot qua trang Về chúng tôi.