Chạy thử Linux từ USB và cài song song Windows không mất dữ liệu

Chuẩn bị

• Một USB từ 8 GB. Toàn bộ dữ liệu trên USB sẽ bị xoá khi cài Ventoy.
• File ISO của bản Linux bạn chọn (xem Chọn bản Linux cho máy cũ): Linux Mint tải ở linuxmint.com, Ubuntu ở ubuntu.com. File khoảng 3–6 GB.
• Ventoy từ ventoy.net hoặc trang phát hành trên GitHub. Bản mới nhất lúc soát: 1.1.18 (09/10/2026). Không tải Ventoy, ISO ở trang chia sẻ lạ.
• Sao lưu dữ liệu ra ổ ngoài hoặc Google Drive, OneDrive. Bước này không bỏ được.

Kiểm file ISO không bị hỏng hay bị tráo: trang tải có chuỗi SHA256. Trên Windows, mở PowerShell ở thư mục tải về và chạy (đổi tên file cho đúng):

certutil -hashfile linuxmint-22.3-cinnamon-64bit.iso SHA256

Chuỗi in ra phải trùng chuỗi trên trang tải.

Tạo USB bằng Ventoy

Ventoy khác các công cụ ghi USB thông thường: cài một lần, sau đó chỉ cần chép file ISO vào USB như chép file bình thường. Một USB chứa được nhiều bản Linux, kể cả bộ cài Windows.

1. Giải nén file Ventoy cho Windows, chạy Ventoy2Disk.exe.
2. Ô Device chọn đúng USB (nhìn dung lượng cho chắc, đừng chọn nhầm ổ cứng ngoài).
3. Menu Option → để bật Secure Boot Support (mặc định bật từ bản 1.0.76).
4. Bấm Install, xác nhận hai lần. Xong, USB hiện thành ổ tên Ventoy.
5. Chép file ISO vào ổ Ventoy. Chờ chép xong hẳn rồi mới rút USB.

Đang dùng Linux sẵn thì chạy Ventoy2Disk.sh hoặc VentoyGUI trong gói Ventoy cho Linux, cách làm tương tự.

Khởi động từ USB, chạy thử

1. Cắm USB, tắt máy hẳn rồi bật lại, bấm liên tục phím chọn thiết bị khởi động. Phím thường gặp: F12 (Dell, Lenovo, Acer), F9 (HP), Esc hoặc F8 (ASUS), F11 (MSI). Không chắc thì tra tên mẫu máy kèm chữ "boot menu".
2. Chọn mục có chữ USB hoặc tên hãng USB (thường kèm chữ UEFI).
3. Lần đầu khởi động Ventoy khi máy bật Secure Boot, màn hình xanh MokManager hiện ra: làm theo hướng dẫn Enroll key của Ventoy, chỉ cần một lần cho mỗi máy. Bản Ventoy từ 1.1.13 phải đăng ký khoá mới. Nếu máy báo lỗi không vào được, tắt Secure Boot trong BIOS rồi thử lại.
4. Menu Ventoy hiện danh sách ISO, chọn file Linux, chọn Boot in normal mode.
5. Màn hình Linux Mint hiện ra là đang chạy thử: mọi thứ chạy từ USB và bộ nhớ, ổ cứng không bị đụng tới. Ubuntu sẽ hỏi Try hay Install, chọn Try Ubuntu.

Lúc này thử wifi, âm thanh, webcam, máy in, gõ tiếng Việt (cài tạm được, mất khi tắt máy). Chạy thử từ USB chậm hơn khi cài thật, đó là bình thường.

Ba việc phải làm trên Windows trước khi cài

1. BitLocker: lấy khoá khôi phục

Nhiều máy Windows 11 đời mới tự bật mã hoá ổ đĩa (BitLocker / Device encryption). Ổ đã mã hoá thì trình cài Linux không thu nhỏ được, và sau khi đổi trình khởi động, Windows có thể đòi khoá khôi phục 48 số. Không có khoá là mất quyền vào dữ liệu Windows.

• Kiểm tra: mở PowerShell bằng quyền quản trị, chạy lệnh dưới. Dòng Protection Status là On nghĩa là đang mã hoá.

manage-bde -status C:

• Lưu khoá: vào aka.ms/myrecoverykey bằng tài khoản Microsoft của máy, chụp lại hoặc chép ra giấy. Hoặc trong Windows: Settings → Privacy & security → Device encryption (hay Control Panel → BitLocker) → Back up your recovery key.
• Muốn cài song song dễ nhất: tắt mã hoá (Turn off) và chờ giải mã xong. Nếu vẫn muốn giữ mã hoá, chỉ làm khi bạn đã cầm chắc khoá khôi phục.

2. Tắt Fast Startup

Fast Startup làm Windows không tắt hẳn, ổ đĩa ở trạng thái "đang dùng", Linux mở ra có thể hỏng file. Vào Control Panel → Power Options → Choose what the power buttons do → Change settings that are currently unavailable, bỏ chọn Turn on fast startup, lưu.

3. Thu nhỏ ổ C: để có chỗ trống

1. Bấm Win+R, gõ diskmgmt.msc.
2. Chuột phải ổ C: → Shrink Volume, nhập dung lượng muốn bớt (Linux nên có từ 40–60 GB; Mint khuyên 100 GB nếu lưu nhiều).
3. Xong sẽ thấy một vùng Unallocated màu đen. Để nguyên, không tạo ổ mới.

Cài song song

1. Khởi động lại từ USB như phần chạy thử, mở biểu tượng Install Linux Mint (hoặc chọn Install Ubuntu).
2. Chọn ngôn ngữ, bàn phím (để English (US), gõ tiếng Việt cài sau), kết nối wifi, đánh dấu cài codec đa phương tiện.
3. Ở bước kiểu cài đặt, chọn mục cài song song Windows (Mint: Install Linux Mint alongside Windows Boot Manager; Ubuntu ghi tương tự). Trình cài tự dùng vùng trống vừa tạo hoặc cho kéo thanh chia dung lượng.
4. Không chọn mục Erase disk (xoá đĩa) trừ khi bạn muốn bỏ Windows hẳn.
5. Đặt tên, mật khẩu, chờ cài xong (15–30 phút), rút USB, khởi động lại.

Từ giờ mỗi lần bật máy sẽ có menu GRUB: dòng đầu là Linux, có dòng Windows Boot Manager để vào Windows. Không bấm gì thì sau vài giây máy vào Linux.

Lỗi giờ lệch 7 tiếng sau khi vào lại Windows

Windows lưu giờ máy theo giờ địa phương, Linux lưu theo giờ quốc tế (UTC). Vào Linux rồi quay lại Windows thấy giờ lệch 7 tiếng là vì vậy. Cách sửa đơn giản nhất, chạy trên Linux:

timedatectl set-local-rtc 1 --adjust-system-clock

Kiểm lại bằng timedatectl: dòng RTC in local TZ là yes.

Dùng chung dữ liệu giữa hai bên

• Linux đọc ghi được ổ NTFS của Windows (ổ D:, E:), mở trong trình quản lý file. Ổ C: đang mã hoá BitLocker thì phải mở khoá mới đọc được.
• Windows không đọc được ổ Linux (ext4). Muốn dùng chung, để tài liệu ở ổ D: (NTFS) hoặc trên Google Drive, OneDrive.
• Giữ Windows cho những việc chưa làm được trên Linux: HTKK, nộp thuế, ký số bằng USB token.

Muốn gỡ Linux, trả lại Windows

Đừng xoá phân vùng Linux ngay trong Disk Management khi máy còn khởi động bằng GRUB, máy sẽ báo lỗi không vào được. Làm theo thứ tự: trong BIOS đưa Windows Boot Manager lên đầu, vào Windows, xoá phân vùng Linux, gộp lại vào ổ C: (Extend Volume). Mục GRUB còn sót trong phân vùng EFI không hại gì; muốn xoá hẳn thì nhờ người rành, vì đụng nhầm phân vùng EFI là Windows cũng không khởi động được.

Nguồn đã kiểm

• Ventoy — trang chính
• Ventoy — Secure Boot — Enroll key, bản 1.1.13+ cần khoá mới
• Ventoy — bản phát hành trên GitHub — 1.1.18, 09/10/2026
• Microsoft — Tìm khoá khôi phục BitLocker
• Linux Mint — Hướng dẫn cài đặt

Thông tin phần mềm, phiên bản, hỗ trợ của từng hãng có thể đổi sau ngày soát. Thấy sai, bạn báo cho Dorabot qua trang Về chúng tôi.